Tôi không phải người dậy sớm.
Sáng nào cũng vậy báo thức đặt lúc 6h30, tắt đến 7h15 mới chịu ngồi dậy, cà phê uống vội, mở máy tính trước khi não thật sự tỉnh. Đó là một ngày bình thường của tôi trong nhiều năm qua.
Nhưng hôm đó tôi thức dậy lúc 4h45 sáng, hoàn toàn tỉnh táo, mà không cần báo thức.
Không phải vì tôi đã thay đổi. Mà vì Làng Thiền Ngọa Vân đã làm điều gì đó với tôi trong 24 giờ trước đó mà tôi chưa kịp hiểu.
Đây là ghi chép của ngày hôm đó từng khoảnh khắc, không lọc, không tô màu.
4h45 Sáng: Khi Làng Thiền Chưa Thức, Nhưng Núi Đã Thở
Trời chưa sáng hẳn. Bầu trời xanh thẫm loại xanh chỉ tồn tại đúng 15 phút trước bình minh cái màu mà người ở thành phố gần như chưa bao giờ thấy vì lúc đó thường đang ngủ hoặc nhìn màn hình điện thoại. Từ khu nghỉ của Làng Thiền, tôi bước ra ngoài.
Không có tiếng còi xe. Không có tiếng máy điều hòa. Không có âm thanh nền của phố thị mà chúng ta đã quen đến mức không nhận ra nó đang có mặt cho đến khi nó vắng đi.
Chỉ có: tiếng gió qua rặng trúc. Tiếng nước suối đâu đó phía dưới dốc. Và tiếng của chính tôi tiếng thở, tiếng bước chân trên đất ẩm. Tôi đứng đó khoảng 10 phút mà không làm gì.
Lần đầu tiên trong rất lâu, tôi đứng ở một chỗ mà không cảm thấy mình cần phải làm gì khác ngoài việc đứng ở đó.
5h00 Sáng: Thiền Buổi Sáng Trong Thiền Đường Trúc Lâm
Thiền đường mở cửa từ rất sớm. Không có ai ép bạn vào nhưng ánh đèn vàng hắt ra từ bên trong, mùi trầm hương nhẹ thoảng ra cửa, cứ như đang mời.
Tôi vào. Ngồi xuống tấm đệm thiền.
Trước mặt là bức tranh sơn mài "Đại trí tự tại" không lộng lẫy, không phô trương, nhưng có thứ gì đó trong cách những nét vẽ trầm mặc khiến bạn muốn ngồi yên và nhìn thật lâu.
Người hướng dẫn thiền giọng nhẹ, không kịch tính chỉ nói một câu trước khi bắt đầu:
"Không cần cố gắng không nghĩ. Chỉ cần nhận ra khi mình đang nghĩ, và nhẹ nhàng trở về hơi thở."
Tôi thở vào. Thở ra.
Trong 20 phút đầu, đầu tôi liên tục nhảy sang: deadline tuần tới, email chưa trả lời, bữa tối hôm qua ăn gì... Rồi tôi lại nhận ra và trở về hơi thở.
Đến phút thứ 25, một điều lạ xảy ra: khoảng cách giữa các suy nghĩ dài hơn. Không phải im lặng hoàn toàn mà như tiếng ồn vặn nhỏ lại. Và trong khoảng trống đó, tôi nghe thấy tiếng suối từ xa vọng vào.
Lần đầu tiên từ đầu buổi, tôi thực sự nghe thấy nó.
6h00 Sáng: Cáp Treo Lên Am Ngọa Vân Như Bay Vào Một Thế Giới Khác - Đón Bình Minh Trên Núi Bảo Đài
Ga cáp treo buổi sáng sớm vắng và yên tĩnh theo cách khác buổi trưa. Cabin lướt lên trong làn sương chưa tan hết và đúng nghĩa đen, có những đoạn cabin đi thẳng vào mây trắng, không nhìn thấy gì phía trước.
Cảm giác đó lơ lửng giữa mây, không thấy đường đến, không thấy đường lui kỳ lạ thay lại không gây lo lắng. Nó gây ra một thứ gần với sự buông bỏ.
Lên đến trên, nhiệt độ thấp hơn dưới chân núi khoảng 7–8 độ. Sương mù dày hơn. Tiếng chim lạ hơn những loài tôi không biết tên, hót theo cách chỉ có ở độ cao này.
Mặt trời ló ra sau dãy núi phía Đông lúc 5h47 tôi nhớ chính xác vì đó là lần đầu tiên trong nhiều năm tôi thực sự xem mặt trời mọc, không phải chụp ảnh nó.
Ánh sáng đầu tiên của ngày đổ xuống những đỉnh núi trùng điệp của dãy Yên Tử, rồi lan dần xuống thung lũng, rồi đến hàng thông phía trước mặt tôi từng tán lá sáng lên như được đốt từ bên trong.
Tôi nghĩ đến Phật Hoàng Trần Nhân Tông.
Hơn 700 năm trước, vào tháng 5 năm 1307, Ngài lên núi Bảo Đài này rời bỏ ngai vàng, rời bỏ cung điện, rời bỏ tất cả những thứ mà người đời cho là quyền lực và danh vọng để ngồi đây, nhìn bình minh này, thở không khí này.
Tôi không phải vua. Tôi không có gì để từ bỏ lớn lao như Ngài.
Nhưng trong khoảnh khắc đó, tôi hiểu một điều Ngài có lẽ đã hiểu: có những thứ bạn chỉ thấy được khi bạn dừng lại đủ lâu để nhìn.
7h30 Sáng : Am Ngọa Vân - Nơi Mà Thời Gian Dừng Lại
Tôi đã xem ảnh Am Ngọa Vân trước khi đến và nghĩ rằng mình biết mình sẽ thấy gì.
Nhưng, tôi đã sai.
Không phải vì Am đẹp hơn ảnh dù thực ra là vậy. Mà vì ảnh không truyền được không khí của nơi này. Cái cảm giác khi bước đến trước Am: như bước vào một vùng áp suất khác. Không nặng hơn hay nhẹ hơn cảm giác như thể một thứ gì đó trong ngực bạn vừa được buông lỏng ra mà bạn không biết là mình đang thắt nó.
Tượng đồng Phật Hoàng Trần Nhân Tông trong tư thế Niết bàn nằm trên bệ thờ trong Am bình thản đến mức nhìn vào cũng thấy mình bình an tự tại hơn.
Tôi ngồi xuống trên chiếc ghế đá nhỏ gần cửa Am, không lạy, không cầu nguyện vì không biết cầu điều gì chỉ ngồi trong sự tĩnh lặng an yên.
Mây trôi qua từng đám như từng làn khói có lúc che khuất cả dãy núi trước mặt và trong vài giây, thế giới bên ngoài biến mất hoàn toàn chỉ còn Am, tháp Phật và tôi.
Tôi ngồi đó suốt hơn 1 tiếng mà không nhìn đồng hồ một lần.
Đó là điều chưa bao giờ xảy ra với tôi trong ít nhất 3 năm qua.
9h30 Sáng: Chùa Ngọa Vân Thượng Và Bài Thơ Trên Bia Đá
Chùa Ngọa Vân Thượng nằm ngay cạnh Am xây từ thời Trần, được Thiền sư Đức Hưng trùng tu thời Hậu Lê, rồi được tôn tạo lại năm 2014 nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt nguyên bản.
Có một tấm bia cổ trong khuôn viên chùa, khắc bài thơ "Bảo Đài sơn" của Phật Hoàng bằng chứng để đời sau biết rằng Ngọa Vân chính là núi Bảo Đài, nơi Ngài tu hành và viên tịch.
Tôi đứng trước tấm bia khá lâu. Không đọc được chữ Hán nhưng nhìn những nét chữ còn rõ sau hơn bảy trăm năm phong sương, tôi nghĩ: có thứ gì đó đủ sâu thì thời gian không xóa được.
Phật Hoàng không để lại cung điện hay lăng tẩm tráng lệ. Ngài để lại những vần thơ, những bài giảng, và một dòng thiền vẫn còn chảy đến hôm nay. Đó có lẽ là câu trả lời cho câu hỏi mà nhiều người trong chúng ta đang hỏi thầm: điều gì là đáng để lại?
10h30 Sáng: Dốc Khôi Nguyên - Leo Núi Như Một Bài Thiền
Từ Am Ngọa Vân lên Đỉnh Bàn Cờ điểm cao nhất núi Bảo Đài phải qua Dốc Khôi Nguyên: con dốc xuyên rừng trúc xanh ngắt, quanh năm ẩn mình trong sương.
Tôi leo một mình, không nghe nhạc, không podcast chỉ tiếng bước chân trên đất, tiếng lá trúc xào xạc, tiếng thở của chính mình ngày một nặng hơn khi dốc ngày một cao hơn.
Có điều gì đó rất thiền trong việc leo núi đúng cách: khi dốc đủ cao, bạn không thể vừa leo vừa nghĩ chuyện khác cơ thể đòi hỏi toàn bộ sự chú ý từng bước chân, từng hơi thở, não bộ không còn chỗ để suy nghĩ âu lo.
Xưa kia, nhiều bậc trí giả và tao nhân đã qua Dốc Khôi Nguyên để lên Đỉnh Bàn Cờ, cầu mong thành tựu đỗ đạt. Tôi không cầu gì, nhưng khi đặt chân lên đến đỉnh và đứng giữa khoảng đất bằng phẳng tự nhiên nhìn ra bốn phương.
Tôi hiểu tại sao người ta gọi đây là nơi Phật Hoàng đã chơi "ván cờ Đời" vì non sông Đại Việt.
Từ đây nhìn xuống: núi non trùng điệp, rừng xanh vô tận, không một bóng công trình, chỉ là đất, trời, và mây. Cảm giác nhỏ bé theo cách không làm bạn xấu hổ mà làm bạn nhẹ nhõm. Vì khi nhận ra mình nhỏ bé, tất cả những lo lắng vừa rồi cũng nhỏ bé theo.
12h00 Trưa: Bữa Chay Bếp Ngọa Vân - Ăn Như Một Hành Động Tỉnh Thức
Xuống núi, bụng đói theo cách khác hẳn bụng đói sau một buổi ngồi họp: đây là cái đói của cơ thể đã thực sự vận động, thực sự ở ngoài trời, thực sự sống.
Bếp Ngọa Vân phục vụ ẩm thực chay thuần Việt và thực dưỡng bàn ăn kê gần cửa sổ nhìn ra rừng và suối không có TV, không có nhạc nền.
Tôi ăn chậm không phải vì cố tình thiền ăn, mà vì không có gì vội vàng. Lần đầu tiên trong lâu tôi nhận ra vị của từng món: vị ngọt nhẹ của bí xanh luộc, vị bùi của đậu phụ non, mùi gừng trong bát canh.
Rồi món bất ngờ được mang ra: pizza chay khoai lang và pizza ngô. Tôi cười không ngờ giữa chốn núi thiêng lại có pizza. Nhưng cắn thử một miếng: vỏ giòn, nhân ngọt tự nhiên, không có chất tạo vị nhân tạo nào. Lạ miệng, nhưng không lạc điệu vẫn là tinh thần thuần chay, chỉ khoác áo hiện đại.
Bữa ăn đó tôi không nhìn điện thoại một lần.
14h00 Chiều: Tắm Rừng - Bài Học Từ Người Nhật
Người Nhật có một thực hành gọi là Shinrin-yoku tắm rừng: không phải đi bộ có đích đến, mà là lang thang chậm rãi trong rừng, để các giác quan hấp thụ tất cả mùi nhựa thông, màu xanh của tán lá, âm thanh của gió và nước.
Các nghiên cứu về Shinrin-yoku cho thấy chỉ 20 phút trong rừng có thể giảm đáng kể nồng độ cortisol hormone căng thẳng trong máu.
Tôi không biết điều này khi bước vào rừng thông của Làng Thiền buổi chiều. Nhưng 30 phút sau, khi ngồi xuống tảng đá bên suối nhỏ và cảm nhận hơi mát từ nước đá lạnh bốc lên tôi cảm nhận được sự thay đổi trong người.
Không phải cảm xúc lớn lao ,chỉ là: nhẹ, thật sự nhẹ như ai đó vừa lấy đi một thứ gì đó tôi đã mang theo rất lâu mà không nhớ là từ lúc nào.
Tôi ngồi bên suối đó gần một tiếng không làm gì, không nghĩ gì có ý thức chỉ nghe tiếng nước chảy.
15h15 Chiều: Thiền trà trong thiền đường Trúc Lâm
Trà chiều tại Thiền đường Trúc Lâm bắt đầu lúc 15h15.
Chén trà được ủ trong ấm đất nung loại đất nung màu nâu sẫm không tráng men, giữ nhiệt và dẫn hương theo cách không ấm nào khác làm được. Rót ra chén nhỏ bằng gốm, màu trà hổ phách trong ánh sáng cuối chiều chiếu qua ô cửa. Tôi nâng chén trà, hơi ấm truyền qua lòng bàn tay. Hít một hơi trà mùi hoa và đất, mùi của gì đó cổ xưa và bình yên.
Uống một ngụm nhỏ, Chậm.
Và tôi nghĩ: đây, đây chính là khoảnh khắc mà tôi không biết mình cần cho đến khi nó xảy ra.
Không phải khoảnh khắc hùng tráng, không phải giây phút khai sáng chỉ là một người, một chén trà, và cảm giác hoàn toàn hiện diện trong chính khoảnh khắc đó không nghĩ về việc phải kể lại nó cho ai, không lo nó sẽ trôi qua, không làm gì cả ngoài việc sống nó.
Phật Hoàng đã viết:
"Xuân nay được ta khám phá Ngồi lặng mà xem một cánh hồng."
Tôi hiểu câu thơ đó lần đầu tiên không phải bằng đầu, mà bằng cơ thể.
16h45 Chiều: Hoàng Hôn Chùa Ngọa Vân Trung Khoảnh Khắc Tôi Muốn Giữ Lại Mãi
Chùa Ngọa Vân Trung tọa lạc trên sườn núi phía Nam ở độ cao 588–644m kiến trúc chữ Nhị, hai tòa Tiền đường và Hậu đường, phía trước đặt tượng Phật Hoàng bằng đá ngọc bích đỏ màu đỏ trầm, không lộng lẫy, nhưng có chiều sâu.
Buổi chiều, ánh nắng xiên qua cửa sổ Hậu đường đổ thành những vệt sáng chéo trên nền gạch. Ban Tam Bảo trung tâm. Hai bên là Phổ Hiền Bồ tát và Văn Thù Bồ tát đối xứng và cân bằng theo cách khiến cả không gian toát lên sự tĩnh tại.
Tôi ngồi trong Hậu đường khoảng 40 phút. Không ai khác trong phòng. Chỉ là ánh sáng chiều, mùi hương nhẹ, và sự im lặng hoàn toàn loại im lặng không trống rỗng mà đầy. Hoàng hôn đang đổ màu vàng cam lên những đỉnh núi. Rừng thông chuyển từ xanh sang xanh thẫm, một đám mây trắng cuối ngày trôi qua chậm rãi như không muốn rời.
18h00 Tối: Trước Khi Về: Những Thứ Tôi Mang Theo Và Những Thứ Tôi Để Lại
Trên đường ra ga cáp treo để xuống núi, tôi dừng lại nhìn lại quần thể Làng Thiền một lần nữa.
Ánh đèn vàng bắt đầu thắp lên trong Thiền đường. Khói hương từ Am Ngọa Vân mờ ảo qua màn sương chiều. Tiếng chuông chùa vang lên một hồi âm thanh lan rộng qua núi rừng rồi tan dần vào im lặng.
Tôi không mang về bất cứ vật phẩm nào, không mua đồ lưu niệm, không mang theo đá hay hoa.
Nhưng tôi mang về thứ khó gọi tên hơn cái cảm giác đã ở trong người tôi suốt đường về Hà Nội, trong giấc ngủ tối hôm đó, và vẫn còn đó sáng hôm sau khi tôi thức dậy lúc 4h45 mà không cần báo thức.
Một sự tĩnh lặng không trống rỗng. Một thứ gì đó giống như biết rõ mình là ai dù chỉ trong một ngày.